Cena

1Cena produktu to ilość pieniędzy lub innych towarów czy usług, którą należy dostarczyć w zamian za ten produkt. Cena jest zwykle wyrażona ilością pieniędzy za jednostkę towaru lub usługi. Na wolnym rynku cena towaru lub usługi determinowana jest przez popyt i podaż tego produktu albo usługi. Cena rynkowa produktu czy też cena równowagi, to cena, dla której wielkość popytu równa się wielkości podaży.
Aby zilustrować mechanizm określania ceny równowagi w praktyce, posłużymy się przykładem ilustrującym zmiany ceny piłek futbolowych. Przyjmijmy, że przy cenie 10 dolarów za sztukę ludzie chcą kupić 400 piłek futbolowych. Niestety, przy tak niskiej cenie tylko 200 piłek zostanie dostarczonych na rynek. Dla firm nie będzie opłacalne
dostarczenie większej ilości. Konsumenci wyjdą ze sklepów rozczarowani. Chcieliby oni kupić więcej piłek futbolowych, ale sklepy nie dysponują wymaganą przez klientów ilością. O tym przypadku mówi się, że występuje nadwyżka popytu.
Gdyby cena miała wzrosnąć do 30 dolarów za jedną piłkę futbolową, firmy chciałyby dostarczyć na rynek 400 sztuk. Jednak, przy tej cenie tylko 200 osób zechce kupić piłkę futbolową i wiele z tych wyprodukowanych piłek pozostanie w sklepach sportowych. O takiej sytuacji mówi się, że występuje nadwyżka podaży.
Tylko przy cenie 20 dolarów za sztukę wielkość popytu równałaby się wielkości podaży.

Państwowa interwencja

2Taką tendencję przesuwania się cen ku punktowi równowagi ekonomiści nazywają czasami „niewidzialną ręką”. Ceny dostosowują się, a wielkość podaży produktu zwiększa się albo zmniejsza automatycznie, jako wynik różnych, niezależnie reagujących na siebie na rynku czynników. Nie ma żadnej zewnętrznej interwencji ze strony centralnej władzy, takiej jak rząd, która kontrolowałaby ceny albo produkcję. Ekonomiści, zwolennicy wolnego rynku argumentują, że tylko wolna konkurencja pozwala uzyskać najlepszy z możliwych wynik. Teoria konkurencji doskonałej zakłada, że podaż jest bardzo rozdrobniona i żaden producent nie ma wpływu na cenę oraz, że popyt jest również rozproszony i żaden konsument nie ma wpływu na cenę produktów znajdujących się na rynku.
W gospodarce planowej albo systemach nakazowych, wielkość podaży produktu na rynek, a także cena produktu, ustalane są przez państwo. W ostatnim stuleciu w wielu krajach europejskich stosowano centralne planowanie. Jednak w większości stwierdzono, że określanie cen i rozmieszczania zasobów w całym systemie ekonomicznym, jest zbyt trudnym i skomplikowanym zadaniem dla jednej centralnej władzy.
Zorientowano się, że nieefektywność wynikała, na przykład, z ustalenia zbyt niskich cen, co prowadziło do braku pewnych produktów i wywoływało konieczność ich racjonowania.

Ryzyko i jego ocena

3Underwriting to jedna ze standardowych procedur w działalności współczesnych firm ubezpieczeniowych. Polega on na ocenie wielkości ryzyka związanego z podpisaniem umowy ubezpieczeniowej oraz zadecydowaniu o jej warunkach na podstawie wniosków z analizy. Ocenie podlegają różnorodne czynniki, w zależności od rodzaju ubezpieczenia.
W wielu krajach istnieją także organizacje niekomercyjne zajmujące się ubezpieczaniem własnych członków i klientów. Nie płacą one dywidend, nie dzielą ani nie wypracowują zysków, często zwalnia się je od podatków. Na podobnych zasadach działają także organizacje charytatywne, często prowadzone w ramach ruchów religijnych. Znaczenie tego typu działalności w ostatnich latach bardzo wzrosło.
Poza ubezpieczeniami indywidualnymi i grupowymi w większości krajów podstawowe ubezpieczenia zapewnia państwo w ramach systemu opieki zdrowotnej lub w powiązaniu z nim. W Stanach Zjednoczonych, na przykład, funkcjonują systemy Medicare – gwarantujący ubezpieczenie zdrowotne osobom powyżej 65. roku życia oraz Medicaid – ułatwiający pokrycie kosztów leczenia osobom o niskich dochodach, oba finansowane przez budżet. W Polsce koszt podstawowych usług medycznych pokrywany jest z kasy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Budżet tej instytucji pochodzi przede wszystkim ze składek opłacanych obowiązkowo przez wszystkich pracujących i ich pracodawców. Poza tym państwo często gwarantuje wkłady złożone w bankach (do wysokości określonej kwoty) na wypadek ich bankructwa.Na rynku ubezpieczeniowym znajdują się różnorodne oferty, które mają zapewnić rekompensatę w razie przeróżnych zdarzeń, od sytuacji dość powszechnych (takich jak włamanie) po nietypowe (atak terrorystyczny). Wiele polis ubezpieczeniowych ma bardzo szeroki zakres i dotyczy różnych powiązanych ze sobą zagrożeń. Większość ubezpieczeń można przyporządkować do jednej z czterech głównych kategorii: ubezpieczenia mienia i odpowiedzialności cywilnej OC, na życie, zdrowotne i wypadkowe oraz emerytalne. Ubezpieczenia mienia kompensują utratę lub zniszczenie własności. Ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zapewniają wypłacalność ubezpieczonego, jeśli na podstawie decyzji sądu musi on wypłacić odszkodowanie za spowodowane szkody.

Ubezpieczenia na życie

4Ubezpieczenia na życie zapewniają spadkobiercom ubezpieczonego (najczęściej członkom rodziny) rekompensatę w przypadku jego śmierci. Jest to ważne szczególnie, gdy umiera osoba, która utrzymuje rodzinę i pozostali jej członkowie mogą mieć trudności w sprostaniu wszystkim obciążeniom finansowym. Ubezpieczenia zdrowotne pokrywają koszty opieki medycznej, stanowią też podstawę uzyskania rekompensaty wypłaconej ubezpieczonemu, który długo choruje lub odniósł trwały uszczerbek na zdrowiu. Polisa rentowa zapewnia osobie ubezpieczonej środki do życia, gdy utraci ona zdolność do wykonywania pracy ze względu na zły stan zdrowia.
Ubezpieczenia emerytalne stanowią fundusze wypłacane po osiągnięciu przez posiadacza polisy wieku emerytalnego. Dzięki nim ubezpieczony nie pozostanie bez środków do życia, gdy nie będzie mógł już dłużej pracować ze względu na zaawansowany wiek.

Kontrola

5W wielu państwach istnieją instytucje odpowiedzialne za sprawdzanie, czy ubezpieczyciele działają tak, by utrzymać płynność finansową i zapewnić ubezpieczonym maksymalną ochronę oraz właściwe warunki umowy i ich realizację. Mają też czuwać nad tym, by agenci posiadali odpowiednie kwalifikacje.
W latach 70. XX wieku w państwach zachodnich, a w naszym rejonie Europy po 1989 r., w sektorze usług finansowych (obejmującym między innymi banki i towarzystwa ubezpieczeniowe) nastąpił gwałtowny rozwój i zaszły istotne zmiany, w wyniku których zasady funkcjonowania, usługi i produkty firm działających w różnych gałęziach sektora finansowego upodobniły się do siebie w znacznym stopniu. Wiele banków ma teraz własne fundusze ubezpieczeniowe (niektóre polskie banki założyły otwarte fundusze emerytalne stanowiące tzw. drugi filar systemu emerytalnego).
Technika komputerowa usprawniająca analizę informacji umożliwia firmom ubezpieczeniowym dostosowywanie usług do potrzeb poszczególnych klientów. Z kolei rozwój Internetu zapewnił klientom lepszą orientację w ofercie towarzystw ubezpieczeniowych – ich usługach i cenach.
Na sytuację na rynku ubezpieczeniowym wpływa także postęp naukowo-techniczny. Na przykład w najbliższym czasie będzie możliwe określenie genetycznej podatności jednostki na różne choroby, co może wpłynąć na wysokość płaconych przez nią składek ubezpieczeniowych. Takie możliwości wywołują jednak kontrowersje spowodowane obawami przed nierównym traktowaniem osób przystępujących do umów ubezpieczeniowych.
Natomiast postępy w sejsmologii i meteorologii, mogą zmienić sposób, w jaki ocenia się ryzyko w ubezpieczeniach nieruchomości, które mogą być szczególnie narażone na niesprzyjające warunki pogodowe lub trzęsienia ziemi. Rynek ubezpieczeniowy rozrasta się dzięki zagospodarowywaniu nowych obszarów w krajach rozwijających się. Pojawia się na nim coraz większe zróżnicowanie, oferta ubezpieczeń rozszerza się na nieznane wcześniej rodzaje ryzyka – pojawia się, na przykład, ubezpieczenie od skutków katastrof nuklearnych.